De autonome status binnen het Koninkrijk der Nederlanden markeert een kantelpunt in de geschiedenis van het eiland. Wat begon als een zoektocht naar zelfbestuur groeide uit tot een economisch succesverhaal, maar ook tot een model dat steeds meer onder spanning staat. De koning woont de centrale herdenkingsplechtigheid bij en spreekt met politici en inwoners over de toekomst van Aruba en het koninkrijk. Die toekomst is onlosmakelijk verbonden met de keuzes die in de jaren 80 van de vorige eeuw zijn gemaakt.

Aruba werd op 1 januari 1986 een zelfstandig land binnen het koninkrijk, los van de Nederlandse Antillen. De drijfveer was vooral bestuurlijk en economisch: het gevoel dat beslissingen op Curaçao werden genomen, terwijl Aruba zelf weinig invloed had. Jurist Lincoln Gomez herinnert zich hoe dat sentiment leefde. Volgens hem ging het niet alleen om politiek, maar ook om praktische zaken. "Alles werd centraal geregeld. Zelfs voor een typemachine moest toestemming worden gevraagd, waarna Aruba het afgedankte exemplaar ontving terwijl het nieuw gekochte apparaat in Willemstad achterbleef."

De wens was niet per se onafhankelijkheid van Nederland, maar vooral autonomie binnen de antillen. Die keuze bleek cruciaal toen Aruba kort na de status aparte werd geconfronteerd met een economische crisis door de sluiting van de Lago-raffinaderij op het eiland. "Het eiland stond in 1985 op de rand van de afgrond", aldus antropoloog en historicus Luc Alofs. "Dat we ons daaruit hebben gered, is te danken aan de status aparte." De oplossing werd gevonden in toerisme. De overheid zette de deur open voor buitenlandse investeerders, wat leidde tot een snelle groei van hotels en infrastructuur. In veertig jaar ontwikkelde Aruba zich tot een van de meest welvarende eilanden in de regio, met een stabiele politieke structuur en relatief weinig regeringswisselingen. (NOS)