De uitgangspunten die hierbij worden gehanteerd, zoals ‘inclusieve ontwikkeling’ en een plan dat ‘mét de samenleving’ wordt gemaakt, klinken hoopgevend en lijken aan te sluiten bij internationale standaarden voor mensenrechten en goed bestuur, maar de huidige opzet laat nu al een diepe kloof zien tussen galmende retoriek en democratische praktijk.

Vanwege het cruciale belang van een langetermijnvisie, nu nog dringender vanwege de naderende inkomsten uit de olie- en gassector, is het essentieel om vanaf het begin kritisch te kijken naar de randvoorwaarden van dit proces. Als Burgerinitiatief voor Participatie en Goed Bestuur (BINI) pleiten wij altijd voor een benadering waarin mensenrechten, structurele participatie en goed bestuur vanaf het begin centraal staan. Vanuit dat oogpunt behoeft de huidige opzet van het platform een aantal cruciale versterkingen.

Wie is aan tafel?

De huidige samenstelling van het platform leunt zwaar op politieke actoren, het traditionele bedrijfsleven, economen zoals verenigd in de VES (die bedankte voor een plek) en enkele doorwinterde experts die (aan) menig ontwikkelingsplan van Suriname hebben (mee)geschreven.

Deze keuze legt een behoorlijke bias bloot: de overheid beschouwt ontwikkeling blijkbaar vooral als een zaak van politieke en economische actoren. Maatschappelijke organisaties en mensenrechten worden in deze gedachtengang naar de zijlijn geschoven, als actoren die te zijner tijd ‘gehoord’ zullen worden. Wanneer dat is, op welke wijze, en wie die eer te beurt zal vallen, is nog koffiedik kijken.

Maar een duurzame, menswaardige toekomst voor Suriname bouw je niet op met een politiek-economisch model waar mensenrechten achteraf op worden geplakt; mensenrechten en goed bestuur moeten het normatief fundament zijn waarop de toekomst moet worden gebouwd.

De gekozen eenzijdige focus dreigt het proces te veranderen in een besloten overleg tussen politieke en economische actoren en voorspelt weinig goeds voor de beloofde effectieve, brede participatie van burgers, maatschappelijke organisaties, grassroots-collectieven en inheemse en tribale gemeenschappen in het binnenland.

Om echte participatie en daadwerkelijke duurzame ontwikkeling te garanderen, dringen wij aan op onafhankelijke en deskundige toetsing, een bindend participatieprotocol, een realistischere planning en juridische verankering in mensenrechtenverdragen. Wij gaan daarop hieronder iets dieper in.

Vier randvoorwaarden voor succes

Om te garanderen dat het uiteindelijke ontwikkelingsplan daadwerkelijk een weerspiegeling wordt van de noden en ambities van alle Surinamers, moet het proces aan de volgende vier randvoorwaarden voldoen:

1.    Gegarandeerde onafhankelijke en deskundige toetsing

Om belangenverstrengeling te voorkomen, mogen de partijen die het plan schrijven niet tegelijkertijd hun eigen werk beoordelen. Het voorgestelde conceptplan dient te worden onderworpen aan een onafhankelijke, openbare Human Rights, Sustainability & Gender Impact Assessment (mensenrechten- duurzaamheids- en gender effectrapportage), uitgevoerd door externe, maatschappelijke en wetenschappelijke actoren die daarover een publiek rapport uitbrengen. De Surinaamse gemeenschap kan dan zelf beoordelen hoeveel van de bevindingen van de externe deskundigen verwerkt wordt in de finale versie.

2.    Een transparant en bindend Proces Protocol

Echte participatie gaat verder dan het organiseren van enkele hoorzittingen om achteraf 'draagvlak te peilen', of om wensenlijsten te inventariseren. Het Platform dient vóór de start van zijn werk een openbaar protocol te publiceren waarin het hele proces van totstandkoming van het plan wordt uiteengezet. Hierin moet vooral ook helder zijn vastgelegd hoe de inbreng van het maatschappelijk middenveld en gemeenschappen wordt verzameld en verwerkt in het plan, hoe het binnenland effectief wordt bereikt en hoe het principe van Free, Prior and Informed Consent (FPIC) voor inheemse en tribale gemeenschappen (ook weer conform internationale standaarden) wordt gegarandeerd.

3.    Juridische verankering in mensenrechtenverdragen

Ontwikkeling mag niet slechts gedefinieerd worden in termen van macro-economische groei of het managen van grondstoffenopbrengsten in zeer algemene termen die daarna toch weer door elke nieuwe regering op haar eigen manier worden geïnterpreteerd. Wij vragen de expliciete garantie dat het plan juridisch wordt verankerd binnen de internationale mensenrechtenverdragen die Suriname heeft geratificeerd en geadopteerd. Dit betekent dat voorop moet staan hoe gaps in realisatie van mensenrechten zullen worden aangepakt, inclusief het recht van iedereen, op gelijkwaardige wijze, op goed onderwijs en gezondheidszorg, de collectieve rechten van inheemse en tribale volken, vrouwen- en kinderrechten, LGBTQI-rechten, milieurechten en alle andere fundamentele politieke, burger-, economische, sociale en culturele rechten.

4.    Herziening van de onrealistische planningstermijn

Een termijn van twaalf maanden is bijzonder kort om een gedragen visie, laat staan een goed onderbouwd, becijferd plan, voor de komende twintig jaar mét de samenleving op te stellen. Vanwege de geografische en logistieke barrières in ons land dreigt dit tijdsbestek te leiden tot een haastige en oppervlakkige consultatieronde die hoofdzakelijk de kuststrook bereikt. De termijn voor de maatschappelijke en districtsbrede visieontwikkeling moet worden verlengd om er een geloofwaardig participatief proces van te maken.

Het succes van Suriname in 2050 zal moeten worden afgemeten aan de mate waarin de rechten, de waardigheid en de levensstandaard van elke Surinaamse burger zijn verbeterd. Het is nu aan het platform en de regering om te bewijzen dat 'inclusiviteit' meer is dan een mooie term in een persbericht, maar dat haar werkproces ook daadwerkelijk participatief is, gericht op concrete, haalbare doelstellingen die gebaseerd zijn op, en geborgen door mensenrechtenprincipes en principes van goed bestuur.

Voor de goede orde: BINI ambieert geen zitting in dit platform. Een gezonde democratie vraagt om een scherpe scheiding van rollen. Dat betekent overigens niet dat wij aan de zijlijn staan; wij (BINI, en ook aangesloten organisaties individueel) werken constructief samen met overheidsorganen op allerlei gebieden, onder alle regeringen. Ons werk met onder andere de BINI Beleidsmonitoring Rapporten, onze analyses van partijprogramma's (sinds 2015) , schaduwrapportages naar VN-verdraglichamen, en bijdragen aan de totstandkoming van wetgeving, hebben ons geleerd dat een onafhankelijke, controlerende en adviserende functie van buitenaf onmisbaar is om de kwaliteit van beleid duurzaam te bewaken.

(BINI- Burgerinitiatief voor Participatie en Goed Bestuur)