De Amerikaanse president Donald Trump prees eind vorige week de prestaties van zijn ‘geweldige’ strijdkrachten in Venezuela en Iran op een investeringsconferentie in Miami. "En Cuba is trouwens als volgende aan de beurt", zei hij. "Maar doe maar net alsof ik dat niet heb gezegd." Eerder in maart had Trump al gezinspeeld op een ‘vriendelijke of mogelijk niet vriendelijke overname’ van de communistische Caribische eilandstaat.

De VS dwong Venezuela na de invasie in januari geen olie meer te leveren aan Cuba. Trump riep eind die maand een nationale noodtoestand uit en beschuldigde Cuba van ‘buitengewone acties die de VS schaden en bedreigen’. Het regime in Havana zou steun leveren aan ‘talloze vijandige landen, transnationale terroristengroepen en kwaadwillende actoren die vijandig staan tegenover de VS’.

Washington dreigde met importheffingen voor landen die Cuba van olie voorzien. Mexico, de grootste leverancier na Venezuela, boog voor dat dreigement. De Amerikaanse blokkade heeft Cuba in een diepe economische en humanitaire crisis gestort. Volgens deskundigen is dat mogelijk de ernstigste bedreiging voor het regime in Havana sinds de revolutie in 1959.

De crisis op Cuba doet denken aan die van de jaren negentig, de zogeheten 'Speciale Periode'. Het eiland is altijd sterk afhankelijk geweest van bondgenoten. Lang waren dat de Sovjets. Die gaven het eiland jaarlijks voor miljarden euro's aan subsidies en waren veruit de belangrijkste handelspartners. Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, begin jaren negentig, volgde een tiental jaren van diepe economische malaise in Cuba. Die werd verergerd door Amerikaanse sancties.

De Cubaanse economie kromp met 35 procent tussen 1989 en 1993. De import van olie daalde met zo'n 90 procent, waardoor transport, landbouw en industrie nagenoeg stil kwamen te liggen en ingrijpend moesten worden hervormd. Cubanen kregen te maken met ernstige tekorten aan voedsel en geneesmiddelen en stroomstoringen die tot twintig uur per dag konden duren. Volgens verschillende medische onderzoeken verloor de gemiddelde Cubaan tijdens de 'Speciale Periode' 5 tot 9 kilo aan lichaamsgewicht.

De Cubaanse economie bleef kwetsbaar, maar rond de eeuwwisseling dienden zich nieuwe buitenlandse beschermheren aan: Venezuela en Rusland. Venezuela voorzag Cuba van stevig afgeprijsde olie in ruil voor Cubaanse expertise, vooral op medisch gebied. Tienduizenden Cubaanse artsen gingen aan de slag in Venezuela. Rusland werd de grootste steunpilaar: het land leverde ook energie, haalde nauwe economische banden met Cuba aan en gaf diplomatieke ruggensteun.

China heeft Rusland dan ook vervangen als belangrijkste handelspartner en geldschieter van Cuba. Peking verzocht de VS maandag om de nieuwe blokkade en andere sancties tegen Cuba op te heffen. Washington moet afzien van ‘alle vormen van druk en dwang’, zei een woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken. Naast diplomatieke steunbetuigingen kreeg de Cubaanse regering een lening van zo'n 70 miljoen euro en beloofde China tientallen tonnen rijst te sturen. Experts denken niet dat China het regime in Havana een echte levenslijn zal bieden.

Het Witte Huis lijkt aan te sturen op geleidelijke veranderingen in Cuba. Het wil dat de Cubaanse economie wordt opengesteld voor Amerikaanse investeerders en bedrijven en het eiland op den duur een Amerikaanse vazalstaat wordt. Een uiteindelijke democratische omwenteling zou deel uitmaken van die plannen. Amerikaanse media melden dat de VS momenteel onderhandelt met Raúl Guillermo Rodríguez Castro. 'Raúlito' ('Kleine Raúl') is de kleinzoon, rechterhand en waarschijnlijk opvolger van oud-president Raúl Castro. De 94-jarige broer van revolutieleider Fidel (die in 2016 overleed) zit volgens veel deskundigen nog aan het stuur in Havana. Als teken van goede wil stond de VS deze week toe dat een Russische tanker met een lading van 740.000 vaten olie aanmeerde in Cuba.

De Amerikanen dringen volgens ingewijden vooral aan op het vertrek van de huidige Cubaanse president, Miguel Díaz-Canel. Dat zou het uitgangspunt moeten zijn voor verdere gesprekken over de toekomst van Cuba. (NU.nl)